Nhiều cán bộ, công chức, viên chức, người lao động kỳ vọng mức tăng lương cơ sở có thể giúp đời sống được cải thiện. Ảnh: Phong Linh
Động lực cho người lao động
Là một viên chức đang công tác tại đơn vị sự nghiệp công lập trên địa bàn TP Hà Nội, chị Nguyễn Thu Hà (Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết, rất kỳ vọng vào việc điều chỉnh tăng lương cơ sở trong thời gian tới. Theo chị Hà, thu nhập của viên chức hiện nay vẫn chủ yếu dựa vào lương theo hệ số và mức lương cơ sở, trong khi chi phí sinh hoạt ngày càng tăng.
Chị Hà chia sẻ: “Nhiều năm qua, mỗi lần lương cơ sở tăng đều mang lại động lực nhất định cho người làm việc trong khu vực công. Tuy mức tăng không quá lớn nhưng giúp bù đắp phần nào áp lực chi tiêu hằng ngày, đặc biệt là với những người có gia đình và con nhỏ”.
Theo chị Hà, ngoài việc tăng lương cơ sở, nhiều viên chức cũng mong muốn chính sách tiền lương tiếp tục được cải cách theo hướng gắn với vị trí việc làm và hiệu quả công việc.
Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công văn số 38/TTg-QHĐP về triển khai thực hiện Nghị quyết tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV. Theo phụ lục nhiệm vụ kèm theo, việc điều chỉnh mức lương cơ sở, lương hưu và các chế độ phụ cấp, trợ cấp được xác định là một trong những nội dung trọng tâm cần tổ chức thực hiện trong thời gian tới.
Phó Cục trưởng Cục Tiền lương và Bảo hiểm xã hội Tống Văn Lai (Bộ Nội vụ) cho biết, phương án điều chỉnh lương cơ sở năm 2026 sẽ được tính toán trên cơ sở chỉ số giá tiêu dùng, tốc độ tăng trưởng kinh tế cũng như khả năng cân đối ngân sách nhà nước, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu cải thiện đời sống người hưởng lương và ổn định kinh tế vĩ mô.
Tránh tình trạng chảy máu chất xám
PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương - nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội (Bộ Nội vụ) chia sẻ, hiện có 3 phương pháp tiếp cận chính để xác định tiền lương cơ sở.
Phương pháp thứ nhất là tiếp cận theo nhu cầu sống tối thiểu. Theo cách này, mức lương cần bảo đảm chi phí để tái sản xuất sức lao động, bao gồm chi phí sinh hoạt cơ bản và các khoản như bảo hiểm xã hội, đào tạo, an sinh. Từ mức sống tối thiểu sẽ tính ra mức lương tối thiểu, sau đó áp dụng hệ số để xác định tiền lương cho các bậc trong hệ thống.
Phương pháp thứ hai là tiếp cận theo thị trường lao động. Theo đó, tiền lương khu vực công cần được so sánh với mức lương của các vị trí tương đương trên thị trường.
“Chẳng hạn, nếu lao động trình độ đại học trên thị trường hiện nay có mức lương trung bình khoảng 10 triệu đồng/tháng thì tiền lương khu vực công cũng cần được thiết kế ở mức tương xứng để tránh tình trạng chảy máu chất xám” - bà lấy ví dụ.
Phương pháp thứ ba là tiếp cận theo cân đối kinh tế vĩ mô, tức xác định quỹ tiền lương của khu vực công dựa trên quy mô nền kinh tế; ví dụ tỉ trọng chi tiền lương trong GDP, sau đó phân bổ cho số lượng lao động trong hệ thống để tính ra mức lương bình quân.
Từ các cách tiếp cận này, bà Hương cho rằng, nếu vẫn duy trì cơ chế lương cơ sở, thì việc điều chỉnh hằng năm ít nhất phải bù đắp trượt giá và phản ánh tăng trưởng kinh tế.
“Về nguyên tắc, mức tăng lương cơ sở tối thiểu nên bằng tốc độ tăng GDP cộng với chỉ số giá tiêu dùng (CPI) để bảo toàn giá trị tiền lương” - bà Hương nói.
