Người dân xã Suối Hai (Hà Nội) phát triển vùng trồng chè sạch, thu nhập cao hơn, xã không còn hộ nghèo. Ảnh: Phạm Đông
Chú trọng chăm lo cho người nghèo
Giảm nghèo bền vững không chỉ là giảm tỉ lệ hộ nghèo, mà còn là tạo cơ hội phát triển, nâng cao chất lượng cuộc sống và khơi dậy ý chí tự lực, tự cường trong mỗi người dân.
Đảng và Nhà nước ta xác định công tác giảm nghèo bền vững là chủ trương lớn, quan trọng, nhất quán, xuyên suốt trong quá trình thực hiện công cuộc đổi mới, xây dựng và phát triển đất nước.
Trong những năm qua, với sự tập trung lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy, tổ chức đảng, sự tham gia tích cực của cả hệ thống chính trị và người dân, công tác giảm nghèo trên cả nước đã đạt được những kết quả quan trọng; nhiều chương trình, chính sách hỗ trợ giảm nghèo được ban hành, triển khai có hiệu quả.
Đồng thời tập trung mọi nguồn lực, thực hiện đầy đủ các chế độ, chính sách, vận động xã hội hóa chăm lo cho người nghèo, góp phần giải quyết kịp thời những vấn đề cơ bản, bức xúc đối với người nghèo; nhất là, hỗ trợ đầu tư cơ sở hạ tầng, phát triển sản xuất, đào tạo nghề, giải quyết việc làm, thực hiện chính sách tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo, nhân rộng mô hình giảm nghèo, hỗ trợ phát triển sản xuất, phát triển kinh tế, giúp hộ nghèo ổn định cuộc sống, vươn lên thoát nghèo bền vững.
Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh yêu cầu giảm nghèo đa chiều, bao trùm, hạn chế tái nghèo, coi con người là trung tâm của mọi chính sách. Cùng với đó, Chỉ thị số 05-CT/TW của Ban Bí thư tiếp tục khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng trong thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững đến năm 2030, yêu cầu đổi mới mạnh mẽ cách tiếp cận, tăng tính chủ động của người dân và cộng đồng.
Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu tỉ lệ hộ nghèo (theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2026-2030) duy trì mức giảm 1 - 1,5 điểm %/năm. Phấn đấu thuộc nhóm 40 quốc gia có chỉ số hạnh phúc cao nhất.
Từ định hướng của Trung ương, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách tạo hành lang pháp lý đồng bộ như Nghị định 07/2021/NĐ-CP về chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2021-2025; Quyết định 90/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) Giảm nghèo bền vững; cùng các chương trình hỗ trợ sinh kế, nhà ở, giáo dục, y tế, chuyển đổi việc làm và an sinh xã hội.
Điểm nhấn lớn nhất của giai đoạn này là chuyển hướng từ giảm nghèo theo diện rộng sang giảm nghèo theo chiều sâu, tập trung vào chất lượng cuộc sống, mức độ tiếp cận các dịch vụ xã hội thiết yếu và năng lực phát triển của người dân.
Giai đoạn 2021-2025, chương trình MTQG giảm nghèo bền vững đã tạo chuyển biến tích cực trên phạm vi cả nước. Đến cuối năm 2025, tỉ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều còn khoảng 0,9–1%; bình quân giai đoạn 2021-2025 giảm trên 1%/năm.
Bước sang giai đoạn 2026-2030, mục tiêu giảm nghèo đặt ra yêu cầu cao hơn: duy trì mức giảm tỉ lệ nghèo đa chiều từ 1-1,5% mỗi năm, đưa tỉ lệ hộ nghèo đa chiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi xuống dưới 10%.
Trên cơ sở tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, nguồn lực sẽ được tập trung, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách, tạo động lực phát triển đồng bộ và lâu dài.
Trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, bảo vệ môi trường, chăm sóc sức khỏe nhân dân, phát triển giáo dục, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc và bảo đảm an sinh xã hội.
Những chủ trương, chính sách này đã và đang mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người dân, đặc biệt là đồng bào các dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa.
Lấy kết quả giảm nghèo thực chất, nâng cao cuộc sống người dân làm thước đo
Ngày 24.8, với 477/478 số đại biểu tham gia biểu quyết tán thành (chiếm tỉ lệ 95,4%), Quốc hội đã thông qua Nghị quyết phê chuẩn chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa-xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035.
Theo đó, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035 được hợp nhất từ 4 chương trình: Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035; Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035; Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035; Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035.
Tại Nghị quyết số 353/NQ-CP ngày 6.11.2026 về phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 10.2026, Chính phủ yêu cầu triển khai thực chất, hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc miền núi giai đoạn 2026-2035; hoàn thiện kế hoạch thực hiện, cụ thể hóa mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ, bố trí và lồng ghép hiệu quả các nguồn lực, phân cấp phù hợp với năng lực cấp xã.
Đẩy nhanh giải ngân nguồn vốn các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 - 2025 được kéo dài sang năm 2026, hoàn thành giải ngân trước ngày 31.12.2026 theo quy định; xử lý kịp thời các vướng mắc trong quá trình chuyển tiếp, không để gián đoạn chính sách, thu hẹp quyền lợi của người dân; tăng cường kiểm tra, giám sát, bảo đảm sử dụng vốn đúng mục tiêu, đối tượng, tránh dàn trải, lãng phí.
Theo Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Trần Thị Hoa Ry, Quốc hội đã phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035 trên cơ sở tích hợp các chương trình mục tiêu trước đây. Đây là thời điểm có ý nghĩa quan trọng để chúng ta đổi mới tư duy, phương thức tổ chức thực hiện và cơ chế phân bổ nguồn lực cho công tác giảm nghèo.
"Điều quan trọng nhất là phải bảo đảm sự tích hợp về chương trình đi liền với tích hợp về chính sách, nguồn lực, dữ liệu, tổ chức thực hiện và trách nhiệm giải trình; lấy người dân làm trung tâm, lấy kết quả giảm nghèo thực chất và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân làm thước đo", Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Trần Thị Hoa Ry nhấn mạnh.
Đổi mới chính sách xóa đói, giảm nghèo trong bối cảnh mới
Để hướng tới mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, TS Phạm Thị Xuân Nga - Viện Khoa học xã hội vùng Trung Bộ và Tây Nguyên (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng, cần chuyển mạnh từ hỗ trợ thụ động sang tạo môi trường phát triển, lấy người dân làm chủ thể, khuyến khích tinh thần tự lực vươn lên. Tích hợp chính sách giảm nghèo vào các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội tổng thể.
Tiếp đó, đổi mới phương thức quản trị giảm nghèo dựa trên công nghệ số. Tiếp tục hoàn thiện chuẩn nghèo đa chiều gắn với nâng cao chất lượng dịch vụ xã hội cơ bản. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa dữ liệu an sinh xã hội để quản lý, phân bổ nguồn lực chính xác và hiệu quả.
Ưu tiên nguồn lực cho vùng "lõi nghèo" và phát triển sinh kế xanh, bền vững. Tập trung đầu tư hạ tầng kết nối, giáo dục, y tế, đào tạo nghề và tín dụng chính sách cho vùng đồng bào DTTS, miền núi, biên giới, hải đảo; hỗ trợ chuyển giao công nghệ sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu.
Đồng thời, huy động sự tham gia của toàn xã hội và tăng cường hợp tác quốc tế. Phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, doanh nghiệp, các tổ chức xã hội; mở rộng hợp tác quốc tế nhằm tiếp thu kinh nghiệm và nguồn lực thực hiện hiệu quả các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs).
TS Phạm Thị Xuân Nga nhấn mạnh, chặng đường 40 năm đổi mới (1986-2026) chứng kiến bước chuyển mình lịch sử của chính sách xóa đói, giảm nghèo ở Việt Nam - từ cứu trợ khẩn cấp sang phát triển năng lực, từ giảm nghèo đơn chiều sang đa chiều và an sinh xã hội bao trùm.
Do vậy, bước vào kỷ nguyên phát triển mới, khi tỉ lệ hộ nghèo đã giảm xuống mức thấp, trọng tâm chính sách cần chuyển mạnh từ "giảm tỉ lệ hộ nghèo" sang "nâng cao chất lượng thoát nghèo và phòng ngừa tái nghèo". Lấy phát triển con người làm trung tâm, kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội chính là chìa khóa để Việt Nam giữ vững thành quả giảm nghèo, hướng tới phát triển nhanh, bền vững và xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
