ThS Phạm Trần Tuấn trình bày nội dung nghiên cứu tại hội thảo. Ảnh: TH
Ngày 21/8, đề tài khoa học cấp cơ sở “Công tác tiếp công dân, tiếp nhận và giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của chính quyền cấp tỉnh trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp” do ThS Phạm Trần Tuấn, Trường Cán bộ Thanh tra làm chủ nhiệm tổ chức hội thảo hoàn thiện nội dung nghiên cứu.
Áp lực giải quyết khiếu nại, tố cáo tăng
Trình bày kết quả nghiên cứu, ThS Phạm Trần Tuấn cho biết, giai đoạn 2020 đến nay cho thấy công tác tiếp công dân, xử lý đơn và giải quyết khiếu nại, tố cáo tại cấp tỉnh đã có nhiều chuyển biến tích cực.
Tuy nhiên, quá trình chuyển sang mô hình chính quyền hai cấp cũng làm xuất hiện những điểm nghẽn mới, nhất là khi nhiều nhiệm vụ trước đây được thực hiện ở cấp huyện nay chuyển trực tiếp lên cấp tỉnh hoặc phân cấp mạnh cho cấp xã.
Số liệu nghiên cứu cho thấy, năm 2025, cấp tỉnh tiếp nhận 63.505 đơn, trong đó 51.897 đơn đủ điều kiện xử lý, đạt 81,7%. Đây là khối lượng rất lớn đối với hệ thống tham mưu, trong khi cơ cấu tổ chức và nhân lực chưa kịp thích ứng đầy đủ với yêu cầu mới.
Đáng chú ý, các vụ việc liên quan đất đai vẫn chiếm tỷ trọng cao, tập trung vào thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và những vấn đề phát sinh từ các dự án lớn.
Áp lực cũng thể hiện rõ qua kết quả giải quyết khiếu nại. Năm 2025, cấp tỉnh thụ lý 2.241 vụ việc nhưng mới giải quyết xong 1.195 vụ, đạt 53,3%. Số vụ tố cáo thuộc thẩm quyền tăng mạnh lên 1.197 vụ, trong khi số vụ đã ban hành kết luận là 519, đạt 43,3%.
Những con số này phản ánh tác động trực tiếp của việc dồn khối lượng công việc về tuyến tỉnh trong năm đầu vận hành mô hình mới.
Trong khi đó, nguồn nhân lực đang là một điểm nghẽn đáng lưu ý. Khảo sát 588 cán bộ, công chức trực tiếp làm nhiệm vụ cho thấy 77,6% ý kiến cho rằng công việc đòi hỏi cường độ lao động rất cao, thường xuyên phải làm ngoài giờ; 79,6% cho biết chịu áp lực tâm lý lớn khi tiếp xúc với công dân.
Đáng chú ý, 67,9% ý kiến xác nhận tình trạng cán bộ có năng lực, kinh nghiệm xin luân chuyển sang vị trí khác do áp lực công việc.
Không chỉ thiếu người, chất lượng nhân lực cũng đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách đào tạo. Chưa đến một nửa số người được khảo sát đánh giá đội ngũ tham mưu am hiểu sâu pháp luật chuyên ngành ở những lĩnh vực thường phát sinh khiếu kiện như đất đai, quy hoạch, xây dựng.
Tại một số sở, ngành, người có thẩm quyền giải quyết vụ việc nhưng chưa có bộ phận chuyên trách; cán bộ thường kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực. Điều này dễ dẫn tới tình trạng hồ sơ phải luân chuyển nhiều lần, việc xác minh kéo dài và trách nhiệm giữa các cơ quan chưa được xác định thật rõ.
Chuyển đổi số, nâng chất lượng cán bộ và giải quyết từ sớm
Từ thực trạng trên, một trong những nhóm giải pháp được đề tài nhấn mạnh là hoàn thiện hành lang pháp lý. Trong đó, cần khẩn trương bổ sung quy định chuyên biệt đối với kiến nghị, phản ánh, bởi đây là nhóm đơn thư có phạm vi rất rộng nhưng chưa có cơ chế pháp lý đầy đủ về trình tự, thời hạn và trách nhiệm trả lời.
Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: TH
Để chuẩn hóa việc tiếp nhận, xử lý đơn thư điện tử, đề tài đề xuất nghiên cứu sử dụng định danh điện tử như VNeID, chữ ký số để tạo hành lang pháp lý thống nhất cho việc tiếp nhận, xử lý đơn trên môi trường số.
Đề tài cũng nhấn mạnh cần xác định một cơ quan làm đầu mối chủ trì, lập hồ sơ tổng thể và phối hợp các cơ quan chuyên môn xác minh từng nội dung. Cách làm này vừa hạn chế việc chuyển đơn nhiều vòng, vừa xác định rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì.
Giải pháp khác là đẩy nhanh chuyển đổi số. Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn và giải quyết khiếu nại, tố cáo cần được nâng cấp theo hướng liên thông thực chất giữa cấp tỉnh và cấp xã, hạn chế tình trạng trùng đơn, thất lạc thông tin hoặc phải xử lý song song hồ sơ giấy và hồ sơ điện tử.
Đồng thời, nghiên cứu ứng dụng AI trong phân loại, lọc trùng đơn thư hỗn hợp và kết nối dữ liệu theo thời gian thực tới cấp xã.
UBND cấp tỉnh cần thiết lập cơ chế kiểm tra, đôn đốc thường xuyên đối với cơ quan chuyên môn và cấp xã; đồng thời xử lý trách nhiệm đối với những trường hợp chậm thi hành, né tránh hoặc nể nang.
Đề tài cũng đề xuất nghiên cứu cơ chế mời Hội Luật gia, Đoàn Luật sư tham gia tư vấn tại Trụ sở tiếp công dân; phát huy vai trò giám sát, phản biện của Mặt trận Tổ quốc trong các cuộc đối thoại công khai.
Các đại biểu dự hội thảo cho rằng, khi không còn cấp huyện, yêu cầu đặt ra không chỉ là “chuyển việc” từ cấp này sang cấp khác mà phải tổ chức lại toàn bộ quy trình xử lý. Nếu vẫn vận hành theo cách cũ, trong khi khối lượng hồ sơ, địa bàn và trách nhiệm của cấp tỉnh đều tăng, nguy cơ quá tải là khó tránh khỏi.
Đề tài đã xác định những điểm nghẽn cốt lõi gồm sự quá tải về khối lượng đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh; khó khăn trong xử lý đơn hỗn hợp, khoảng trống pháp lý đối với kiến nghị, phản ánh và đơn điện tử, tình trạng lạm dụng ủy quyền, thiếu đồng bộ về chuyển đổi số.
Trên cơ sở đó, hệ thống giải pháp được đặt ra theo hướng đồng bộ từ thể chế, tổ chức bộ máy, nhân lực, công nghệ đến giám sát xã hội.
Theo các đại biểu, đây cũng là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện nghiên cứu, đưa ra những kiến nghị sát thực tiễn hơn, góp phần giúp chính quyền cấp tỉnh thích ứng với mô hình mới, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và quan trọng nhất là bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân.
