Hoàn thiện pháp luật để chống tham nhũng, tiêu cực trong hoạt động từ thiện

ThS Vũ Đức Hoan cho biết, trong bối cảnh xã hội hiện nay, các hoạt động từ thiện tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ và ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các chương trình an sinh xã hội.

Nguồn đóng góp tự nguyện từ người dân, doanh nghiệp và các tổ chức không chỉ thể hiện rõ nét tinh thần “tương thân tương ái”, “lá lành đùm lá rách” mà còn góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Thực tế cho thấy, các nguồn lực này đã và đang trở thành một trụ cột quan trọng bên cạnh ngân sách Nhà nước trong việc giải quyết các vấn đề xã hội cấp bách.

“Không chỉ hỗ trợ khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh như đại dịch Covid-19 hay các đợt lũ lụt nghiêm trọng tại khu vực trung du, miền núi phía Bắc và miền Trung trong những năm gần đây nguồn đóng góp tự nguyện còn góp phần cải thiện đời sống người dân thông qua các chương trình hỗ trợ giáo dục, y tế và giảm nghèo bền vững”, ông Hoan nói.

Cùng với sự phát triển đó, hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động từ thiện cũng từng bước được hoàn thiện. Nhiều văn bản quan trọng đã được ban hành nhằm tạo hành lang pháp lý cho việc huy động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện.

Ông cho biết, các quy định này bước đầu đã góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động từ thiện.

Tuy nhiên, dù khung pháp lý đã tương đối đầy đủ, nhưng vẫn tồn tại không ít hạn chế và bất cập. Một trong những vấn đề nổi bật là thiếu các quy định cụ thể về nguyên tắc ghi nhận, hạch toán và công khai báo cáo tài chính đối với hoạt động từ thiện, đặc biệt là đối với các cá nhân đứng ra kêu gọi quyên góp.

Bên cạnh đó, pháp luật hiện hành cũng chưa có hướng dẫn rõ ràng về việc nhận diện và xử lý các tình huống xung đột lợi ích.

Cơ chế tiếp nhận, xử lý thông tin liên quan đến xung đột lợi ích còn thiếu đồng bộ, khiến việc kiểm soát và phòng ngừa tham nhũng trong lĩnh vực này gặp nhiều khó khăn.

Theo chủ nhiệm đề tài, những khoảng trống pháp lý này có thể tạo điều kiện cho các hành vi tiêu cực phát sinh. Trên thực tế, thời gian qua đã xuất hiện nhiều vụ việc gây tranh cãi trong dư luận liên quan đến hoạt động kêu gọi từ thiện của cá nhân và tổ chức.

“Những bê bối này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín của người trong cuộc mà còn làm suy giảm niềm tin của xã hội đối với hoạt động từ thiện nói chung”, ông Hoan cho biết.

Không chỉ dừng lại ở các cá nhân, mà ngay cả trong các hoạt động từ thiện do cơ quan nhà nước hoặc tổ chức chính thức triển khai, vẫn tồn tại nguy cơ xảy ra tiêu cực nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ.

Các hành vi như quản lý quỹ không minh bạch, chiếm dụng tài sản cứu trợ, hay lập danh sách nhận hỗ trợ không chính xác… đều có thể xảy ra nếu không có hệ thống giám sát hiệu quả.

Theo ThS Vũ Đức Hoan, đây chính là lý do khiến việc nghiên cứu đề tài trở nên cấp thiết. Mục tiêu của nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc đánh giá thực trạng pháp luật mà còn hướng tới việc đề xuất một hệ thống giải pháp toàn diện nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng trong lĩnh vực này.

Tại hội thảo, các đại biểu đã đóng góp nhiều ý kiến nhằm hoàn thiện đề cương nghiên cứu. Một số ý kiến đề nghị cần làm rõ hơn cơ sở lý luận về hoạt động từ thiện và các nguyên tắc quản trị minh bạch trong lĩnh vực này.

Đồng thời, cần phân tích sâu hơn các mô hình quản lý từ thiện hiệu quả trên thế giới để có thể vận dụng phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Các đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò của công nghệ trong việc nâng cao tính minh bạch. Việc ứng dụng các nền tảng số để công khai thông tin, theo dõi dòng tiền và giám sát quá trình phân phối nguồn lực được xem là một giải pháp khả thi, giúp hạn chế rủi ro và tăng cường niềm tin của người dân.

Bên cạnh đó, các đại biểu cho rằng cần bổ sung các quy định cụ thể về trách nhiệm giải trình của cá nhân, tổ chức tham gia hoạt động từ thiện.

Việc công khai thông tin không chỉ dừng lại ở báo cáo tổng hợp mà cần chi tiết, dễ tiếp cận và có thể kiểm chứng.

Một nội dung quan trọng khác được đề cập là cơ chế giám sát xã hội. Theo đó, ngoài vai trò của cơ quan nhà nước, cần phát huy sự tham gia của các tổ chức xã hội, cơ quan báo chí và người dân trong việc giám sát hoạt động từ thiện. Đây được xem là “lớp kiểm soát mềm” nhưng có hiệu quả cao trong việc phát hiện và ngăn chặn các hành vi tiêu cực.

ThS Vũ Đức Hoan ghi nhận các ý kiến đóng góp và cho biết ban chủ nhiệm đề tài sẽ tiếp thu, chỉnh sửa đề cương theo hướng bám sát thực tiễn, đồng thời đảm bảo tính khoa học và khả thi của các giải pháp đề xuất.

Trong bối cảnh hoạt động từ thiện ngày càng phát triển và đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, việc hoàn thiện khung pháp lý để đảm bảo tính minh bạch, công bằng là yêu cầu không thể trì hoãn.

Đây không chỉ là vấn đề quản lý nhà nước mà còn là yếu tố then chốt để duy trì và củng cố niềm tin của người dân, nền tảng quan trọng nhất cho sự phát triển bền vững của các hoạt động nhân đạo.

Hội thảo lần này được kỳ vọng sẽ là bước khởi đầu quan trọng, góp phần hoàn thiện đề tài nghiên cứu, từ đó đưa ra những khuyến nghị chính sách thiết thực, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và góp phần xây dựng một môi trường từ thiện minh bạch, hiệu quả và nhân văn hơn.