Chỉ trong gần 3 tháng đầu năm 2026, cả nước đã ghi nhận hơn 25.000 ca mắc tay chân miệng. Đáng lo hơn, đã có 4 trẻ tử vong. Riêng khu vực phía Nam chiếm gần 72% tổng số ca bệnh cả nước, tiếp tục là điểm nóng của dịch. TPHCM ghi nhận gần 11.000 ca trong 12 tuần đầu năm, số ca nặng từ độ 2B trở lên tăng gấp 5 lần, cùng 4 trường hợp tử vong. Những con số ấy đủ để cho thấy mức độ đáng báo động của đợt dịch lần này.
Điều khiến giới chuyên môn lo ngại không chỉ là số ca mắc tăng nhanh, mà còn là sự tái xuất của Enterovirus A71 (EV71) - chủng virus thường gây biến chứng nặng, có thể ảnh hưởng thần kinh, tim mạch, hô hấp và dẫn tới tử vong. Khi tác nhân gây bệnh nguy hiểm quay trở lại đúng vào thời điểm bước vào chu kỳ bùng phát, rủi ro càng lớn hơn đối với nhóm trẻ nhỏ, nhất là trẻ từ 1 đến 5 tuổi - lứa tuổi chưa có ý thức tự bảo vệ, lại sinh hoạt tập trung ở nhà trẻ, mẫu giáo.
Thực tế này cho thấy tay chân miệng chưa bao giờ là bệnh “nhẹ” như nhiều người từng nghĩ. Không ít phụ huynh vẫn quen nhìn bệnh qua vài nốt ban đỏ, vài vết loét miệng rồi cho rằng, chỉ cần chăm sóc tại nhà là đủ. Nhưng khoảng cách từ một ca bệnh thông thường đến diễn biến nặng, nhất là với chủng EV71, đôi khi rất ngắn. Chỉ cần chậm phát hiện hoặc chủ quan với dấu hiệu cảnh báo, hậu quả có thể rất nghiêm trọng.
Bởi vậy, việc Bộ Y tế ra chỉ đạo khẩn tới các địa phương lúc này là cần thiết. Nhưng chỉ đạo hành chính, dù quyết liệt đến đâu, cũng sẽ không đủ nếu sự cảnh giác không được bắt đầu từ từng gia đình, từng lớp học, từng cơ sở mầm non.
Bài học từ nhiều mùa dịch trước cho thấy, nơi dễ bùng phát nhất không phải bệnh viện mà chính là các điểm giữ trẻ, trường mầm non, nhóm trẻ gia đình - nơi trẻ tiếp xúc gần, dùng chung đồ chơi, sinh hoạt tập thể nhưng ý thức vệ sinh còn phụ thuộc hoàn toàn vào người lớn. Một món đồ chơi không được lau sạch, một bề mặt bàn ghế không được khử khuẩn đúng cách, hay một đôi tay chưa được rửa kỹ bằng xà phòng, đều có thể trở thành mắt xích khiến mầm bệnh lan rộng.
Vì thế, những khuyến cáo như “ăn sạch, ở sạch, bàn tay sạch, đồ chơi sạch” nghe có vẻ đơn giản, nhưng lại là tuyến phòng thủ quan trọng nhất. Điều đáng nói là các biện pháp này không mới, không khó, cũng không tốn kém bằng việc điều trị ca nặng. Cái khó nằm ở chỗ duy trì được sự nghiêm túc và đều đặn hay không.
Ở góc độ ngành y tế, yêu cầu tăng cường giám sát, phát hiện sớm, xử lý dứt điểm ổ dịch, phân tuyến điều trị, theo dõi sát ca nặng và kiểm soát lây nhiễm chéo trong bệnh viện là hoàn toàn đúng hướng. Nhưng ở góc độ xã hội, phòng bệnh tay chân miệng không thể chỉ là việc của ngành y. Đó còn là trách nhiệm của nhà trường, của người trông trẻ, của phụ huynh và cả cộng đồng.
