Cuộc đàm phán trực tiếp lịch sử
Theo hãng tin AP, Mỹ và Iran đã bắt đầu các cuộc đàm phán trực tiếp mang tính lịch sử vào 11/4 tại Pakistan, chỉ vài ngày sau khi một lệnh ngừng bắn mong manh kéo dài hai tuần được công bố, trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông leo thang.
Nhà Trắng xác nhận tính chất trực tiếp của các cuộc đối thoại, đánh dấu một trong những lần hiếm hoi hai bên tiến hành đối thoại cấp cao theo hình thức này.
Hãng thông tấn nhà nước Iran cho biết các cuộc đàm phán ba bên có sự tham gia của Pakistan đã bắt đầu sau khi các điều kiện tiên quyết của Iran - bao gồm việc giảm các cuộc tấn công của Israel vào miền Nam Lebanon được đáp ứng, đồng thời sau khi các quan chức Mỹ và Iran lần lượt gặp Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif.
Phái đoàn Iran gặp Thủ tướng Pakistan ngày 11/4. Ảnh: Tasnim
Phái đoàn Mỹ do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu và phái đoàn Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Qalibaf đứng đầu đang thảo luận về cách thúc đẩy lệnh ngừng bắn vốn bị đe dọa bởi những bất đồng sâu sắc, cũng như các cuộc tấn công tiếp diễn của Israel nhằm vào lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn tại Lebanon.
Kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979 tại Iran, lần tiếp xúc trực tiếp đáng chú ý nhất giữa hai nước diễn ra vào năm 2013, khi Tổng thống Barack Obama điện đàm với Tổng thống mới đắc cử Hassan Rouhani về chương trình hạt nhân của Iran. Các cuộc gặp cấp cao gần đây nhất là giữa Ngoại trưởng Mỹ John Kerry và người đồng cấp Mohammad Javad Zarif trong quá trình đàm phán về chương trình này.
Các bên thể hiện lập trường trước những vấn đề then chốt
Trước thềm đàm phán, Tổng thống Mỹ Donald Trump cáo buộc Iran sử dụng eo biển Hormuz - huyết mạch năng lượng toàn cầu như một công cụ “gây sức ép”, đồng thời khẳng định tuyến đường này sẽ được mở lại “có hoặc không có họ”.
Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz đã trở thành lợi thế chiến lược lớn nhất của nước này trong cuộc chiến. Thông thường, khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch toàn cầu đi qua tuyến đường này với hơn 100 tàu mỗi ngày, song kể từ khi có lệnh ngừng bắn, chỉ ghi nhận 12 tàu quá cảnh.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Tehran tham gia đàm phán trong trạng thái “thiếu lòng tin sâu sắc” sau các cuộc không kích nhằm vào Iran trong những vòng đàm phán trước. Ông Araghchi cũng cảnh báo nước này sẵn sàng đáp trả nếu tiếp tục bị tấn công.
Hai bên đã đưa ra các đề xuất riêng trước khi bước vào đàm phán.
Đề xuất 10 điểm của Iran kêu gọi bảo đảm chấm dứt chiến tranh và yêu cầu quyền kiểm soát eo biển Hormuz, đồng thời đề cập đến việc chấm dứt các hành động quân sự nhằm vào các “đồng minh khu vực” của Iran, bao gồm việc ngừng các cuộc tấn công của Israel nhằm vào Hezbollah.
Trong khi đó, đề xuất 15 điểm của Mỹ bao gồm việc hạn chế chương trình hạt nhân của Iran và mở lại eo biển Hormuz.
Israel và Liban dự kiến đàm phán trực tiếp
Các cuộc đàm phán giữa Israel và Lebanon dự kiến bắt đầu vào thứ Ba tại Washington, theo thông báo từ Văn phòng Tổng thống Lebanon Joseph Aoun, sau khi Israel bất ngờ tuyên bố cho phép đối thoại dù hai nước không có quan hệ chính thức.
Tuy nhiên, hàng nghìn người tại Lebanon đã xuống đường phản đối kế hoạch này. Thủ tướng Nawaf Salam cho biết ông đã hoãn chuyến công du Washington “trong bối cảnh tình hình nội bộ hiện tại”, song chưa rõ điều này ảnh hưởng ra sao đến tiến trình đàm phán.
Israel muốn chính phủ Lebanon chịu trách nhiệm giải giáp Hezbollah, tương tự như nội dung được đề cập trong lệnh ngừng bắn tháng 11/2024. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ quân đội Lebanon có đủ khả năng thu giữ vũ khí của lực lượng này hay không, khi Hezbollah đã tồn tại và duy trì sức mạnh suốt nhiều thập kỷ.
Việc Israel khẳng định lệnh ngừng bắn với Iran không bao gồm việc ngừng tấn công Hezbollah đang đe dọa làm sụp đổ thỏa thuận. Lực lượng này đã tham gia chiến sự để ủng hộ Iran ngay từ những ngày đầu, kéo theo các cuộc không kích và chiến dịch trên bộ của Israel.
