Lũ lụt đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến Tây Nam nước Mỹ trong khi mưa lớn cũng xuất hiện ở nhiều nơi tại khu vực Nam Mỹ. Ngược lại, hạn hán lại đang đe dọa các quốc gia Đông Nam Á. Bức tranh khí hậu bất ổn này là hệ quả dễ nhận thấy của hiện tượng El Nino, vốn là hiện tượng nước biển vùng giữa và phía Đông Thái Bình Dương ấm lên bất thường, làm đảo lộn chu kỳ thời tiết toàn cầu.
 |
| El Nino gây ra tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn tại một số tỉnh Nam Bộ. Ảnh: QUANG ĐỨC |
Tuy nhiên, những diễn biến thời tiết khác thường kể trên chỉ là tín hiệu cảnh báo ban đầu khi El Nino còn chưa đạt đỉnh. Dự báo khi đạt đỉnh vào tháng 12 này, El Nino sẽ tác động mạnh tới nền kinh tế toàn cầu vốn đang rơi vào suy thoái sau chuỗi khủng hoảng thương mại kéo dài và cú sốc năng lượng do xung đột ở Trung Đông gây ra. Theo ông Cullen Hendrix, chuyên gia nghiên cứu cao cấp thuộc Viện Kinh tế quốc tế Peterson, sau khi đạt đỉnh, tác động của El Nino ước tính có thể gây thiệt hại hơn 7.000 tỷ USD cho nền kinh tế toàn cầu trong vòng 5 năm tới.
El Nino thường có chu kỳ từ 2 đến 7 năm và khi xảy ra nó thường kéo dài đến 18 tháng. Dù vậy, mỗi chu kỳ của nó lại mang một đặc tính riêng biệt, đòi hỏi phải theo dõi sát sao từng giai đoạn phát triển. Điều đáng nói là dự đoán của các cơ quan khí tượng quốc gia các nước đưa ra đều đang từng bước khẳng định El Nino lần này rất có thể là mạnh nhất từng ghi nhận trong lịch sử. Theo nhận định của Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ, El Nino lần này sẽ đạt cường độ mạnh đến rất mạnh. Tổ chức Khí tượng Thế giới ra cảnh báo cho biết cường độ của hiện tượng El Nino năm nay có khả năng vượt qua mọi thang bậc đo đếm tiêu chuẩn trên biểu đồ giám sát toàn cầu. Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia Việt Nam cũng dự báo El Nino sẽ làm giảm lượng mưa từ 25% đến 50%, gây nắng nóng gay gắt và hạn hán kéo dài; Đồng bằng sông Cửu Long có nguy cơ mặn xâm nhập sâu; bão sẽ ít hơn nhưng quỹ đạo đường đi cũng khó dự đoán hơn. Tác động của El Nino đối với ngành nông nghiệp có sự khác biệt lớn giữa các khu vực. Khu vực Nam Phi, Trung Mỹ, Ấn Độ và Australia được dự báo sẽ phải đối mặt với suy giảm sản lượng trầm trọng nhất. Mỹ và khu vực Trung Á có thể có một số khác biệt do có lượng mưa tăng, nhưng dù cho dự trữ lương thực có thể giúp thị trường toàn cầu cân bằng phần nào trước cú sốc nguồn cung, rủi ro tại các điểm nóng cục bộ trên vẫn là rất lớn, tạo áp lực chung trên phạm vi toàn cầu.
El Nino sẽ đạt đỉnh vào tháng 12 tới, nhưng tác động kinh tế của nó đã bắt đầu trở nên rõ ràng tại nhiều quốc gia. Peru và Bolivia đã phải ban bố tình trạng khẩn cấp, trong đó chính quyền Bolivia ghi nhận gần 80.000 hộ gia đình rơi vào cảnh thiếu nước sinh hoạt và tưới tiêu. Tại châu Á, nông dân Ấn Độ đang gặp khó khi năm nay mùa mưa có lượng mưa ít nhất trong một thập kỷ. Thiệt hại trong một năm đầu tiên của chu kỳ El Nino lần này ước tính lên tới khoảng 1.000 tỷ USD, tương đương quy mô của một nền kinh tế trung bình. Đây sẽ là áp lực kinh tế nặng nề, tác động mạnh nhất tới các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, nơi khả năng huy động ngân sách để phòng vệ trước biến đổi khí hậu còn hạn chế. Lịch sử cho thấy các đợt El Nino trong quá khứ đã để lại hệ lụy lớn về kinh tế và xã hội. Điển hình là El Nino giai đoạn 2015-2016, làm đảo lộn cuộc sống của khoảng 60 triệu người, buộc Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc phải kêu gọi lập quỹ cứu trợ nhân đạo khẩn cấp lên tới 5 tỷ USD. Các nghiên cứu kinh tế cũng chỉ ra rằng thiệt hại sau mỗi đợt El Nino quy mô lớn luôn dao động từ hàng chục tỷ cho tới hàng nghìn tỷ USD trên toàn cầu.
Điều đáng nói là hạn hán do El Nino sẽ tác động tới an ninh lương thực và hậu quả của nó luôn có độ trễ thời gian. Theo Chương trình Lương thực thế giới, những hệ quả nghiêm trọng nhất như nạn đói hay tình trạng suy dinh dưỡng thường chỉ trở nên rõ rệt sau 6 đến 9 tháng, hay thậm chí cả năm sau khi hạn hán bắt đầu. Ngoài ra, theo Tổng thư ký Tổ chức Khí tượng Thế giới Celeste Saulo, hiện tượng El Nino lần này còn có thể làm gia tăng các bệnh liên quan tới nắng nóng, nguy cơ bùng phát dịch truyền nhiễm và ô nhiễm không khí...
Chính vì vậy, khi đã nhận diện rõ cuộc “khủng hoảng kinh tế - khí hậu” này, các chính phủ, định chế tài chính và tổ chức nhân đạo quốc tế cần nhanh chóng chuẩn bị các biện pháp ứng phó tập thể, bởi mưa bão, nhiệt độ bất thường có thể gây gián đoạn các dịch vụ, hạ tầng trọng yếu, suy giảm sản lượng lương thực và đẩy lạm phát tăng cao. Những biện pháp phòng ngừa đó sẽ góp phần giảm bớt quy mô và mức độ tác động của một nguy cơ đã được dự báo trước.
