Lấy phòng ngừa tranh chấp là trọng tâm
Sáng 19/3, tiếp tục chương trình phiên họp thứ 55, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến đối với dự thảo Nghị quyết về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh
Trình bày tờ trình về dự thảo Nghị quyết, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh cho biết, việc xây dựng Nghị quyết nhằm hoàn thiện các quy định về cơ chế phòng ngừa, cảnh báo và giải quyết sớm tranh chấp, tăng cường hiệu quả của việc giải quyết sớm tranh chấp thông qua thương lượng, hòa giải; hoàn thiện các quy định về cơ chế giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.
Bên cạnh đó, xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức có quyết định, hành vi hoặc việc làm là nguyên nhân trực tiếp gây ra tranh chấp. Cơ quan chủ trì chịu trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế đáp ứng yêu cầu chất lượng, hiệu quả, đúng thời hạn tố tụng, đảm bảo lợi ích quốc gia - dân tộc.
Lấy phòng ngừa tranh chấp là trọng tâm, giải quyết tranh chấp là nhiệm vụ then chốt, bảo đảm xử lý tranh chấp đầu tư quốc tế một cách chủ động, sớm, hiệu quả, hạn chế tối đa phát sinh các vụ kiện quốc tế.
Ngoài ra, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, phù hợp với Hiến pháp, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản pháp luật có liên quan, cũng như tương thích với các điều ước quốc tế về đầu tư mà Việt Nam là thành viên, đồng thời nâng cao năng lực thực thi cam kết quốc tế của Việt Nam. Bảo đảm nguồn lực và cơ chế, chính sách đặc thù phù hợp, coi con người là yếu tố trung tâm của công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.
Dự thảo Nghị quyết gồm 6 Chương, 22 điều. Về chính sách đãi ngộ, trong đó quy định viên chức của Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế có vị trí việc làm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, công chức được điều động đến làm việc tại Trung tâm được hưởng phụ cấp tăng thêm hằng tháng bằng 100% mức lương hiện hưởng của ngạch công chức, chức danh nghề nghiệp viên chức.
Trong thời gian trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế theo quyết định của Bộ trưởng Bộ Tư pháp, được hưởng phụ cấp tăng thêm hàng tháng không quá 300% mức lương hiện hưởng của ngạch công chức, chức danh nghề nghiệp viên chức. Ngoài ra, đối tượng này cũng được hưởng các chế độ đãi ngộ về đào tạo, bồi dưỡng và cung cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ công tác giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.
Đặc biệt, quy định về cơ chế và chính sách đặc thù cho cán bộ làm công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế tại bộ, ngành, địa phương Chính phủ đề xuất cơ chế, chính sách đặc thù cho cán bộ làm công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế tại các bộ, ngành, địa phương.
Dự thảo Nghị quyết quy định nội dung phân quyền theo hướng: Bộ trưởng Bộ Tư pháp quyết định mức lương, nội dung thỏa thuận trong hợp đồng lao động với các chuyên gia, tương xứng với nhiệm vụ được giao và phù hợp với mặt bằng tiền lương trong lĩnh vực giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế trên thị trường lao động, nhưng không quá 100 lần mức lương cơ sở.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp quyết định việc thành lập Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Đồng thời, dự thảo Nghị quyết đã phân định rõ trách nhiệm của Cơ quan chủ trì tại Điều 12 dự thảo Nghị quyết, trách nhiệm của Cơ quan đại diện pháp lý tại Điều 13 Dự thảo Nghị quyết.
Tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết
Thẩm tra sơ bộ dự thảo Nghị quyết, ông Phan Văn Mãi - Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính cho biết, đa số ý kiến tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết theo trình tự, thủ tục rút gọn nhằm thể chế hóa chủ trương của Bộ Chính trị và Ban Chỉ đạo Trung ương, tạo cơ sở pháp lý chủ động phòng ngừa, cảnh báo sớm tranh chấp đầu tư quốc tế, bảo đảm thực hiện cam kết quốc tế và bảo vệ lợi ích quốc gia.
Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi
Nhiều ý kiến cho rằng, việc giao cơ quan có biện pháp bị kiện làm Cơ quan chủ trì giúp gắn trách nhiệm giải quyết tranh chấp với trách nhiệm quản lý nhà nước và phát huy lợi thế nắm bắt hồ sơ vụ việc.
Tuy nhiên, tranh chấp đầu tư quốc tế liên quan đến diễn giải điều ước quốc tế và kỹ thuật tố tụng phức tạp, việc giao từng cơ quan chủ trì có thể dẫn đến phân tán trong cách tiếp cận pháp lý, trong khi Cơ quan đại diện pháp lý hiện chủ yếu chỉ đóng vai trò phối hợp, hỗ trợ.
Bên cạnh đó, Cơ quan chủ trì vừa xây dựng chiến lược pháp lý, vừa là chủ thể ban hành biện pháp bị kiện có thể ảnh hưởng đến tính khách quan trong đánh giá phương án xử lý, thương lượng, hòa giải.
Do đó, đề nghị đánh giá lại mô hình và tăng cường vai trò điều phối, định hướng chiến lược của Cơ quan đại diện pháp lý, trong đó xem xét giao cơ quan này chủ trì một số nhiệm vụ chuyên môn pháp lý cốt lõi, cần thiết. Đồng thời, đề nghị giải trình, đánh giá tác động và làm rõ cơ chế xử lý đối với trường hợp cơ quan có biện pháp bị kiện là cơ quan tư pháp, do có thể ảnh hưởng đến nguyên tắc độc lập tư pháp và cơ chế phối hợp với cơ quan hành pháp.
Về chính sách đặc thù đối với nhân sự làm công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, hiện dự thảo Nghị quyết đang thiết kế cơ chế tài chính, nhân sự ở mức đặc thù cao, trong khi chức năng của Trung tâm chủ yếu là nghiên cứu, tư vấn, đào tạo, hỗ trợ chuyên môn và xây dựng cơ sở dữ liệu; đồng thời trách nhiệm chủ trì xử lý tranh chấp chủ yếu thuộc các bộ, ngành, địa phương, nhưng nhân sự tại Trung tâm lại được hưởng mức phụ cấp cao hơn (có thể tới 300% lương).
Do đó ông Mãi đề nghị rà soát để bảo đảm tương xứng giữa chức năng, nhiệm vụ với cơ chế đặc thù, bảo đảm hợp lý trong phân bổ chính sách đãi ngộ giữa các chủ thể tham gia; tránh phát sinh bất hợp lý trong khu vực công.
Đối với mức lương chuyên gia, nhiều ý kiến đề nghị trường hợp cần thiết chỉ quy định nguyên tắc, không ấn định mức cụ thể trong Nghị quyết của Quốc hội do đây là nội dung thuộc thẩm quyền quản lý, điều hành của Chính phủ.
Trong thời gian qua, công tác giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế đã nhận được sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của lãnh đạo Đảng, Chính phủ, sự tham gia phối hợp tương đối hiệu quả của các Bộ, ngành, địa phương và bước đầu đã đạt được những kết quả tích cực.
